|
Po odzyskaniu niepodległości, 11 listopada 1918 roku, Polska Krajowa
Kasa Pożyczkowa przeszła całkowicie pod zarząd polski i na mocy
dekretu z 7 grudnia 1918 roku (Dziennik Praw Państwa Polskiego nr 19,
poz. 59) stała jedyną instytucją emisyjną nowo powstałego Państwa
Polskiego. Z dniem 11 listopada 1918 w obiegu znajdowały się banknoty
PKKP na sumę 880.150.867 i ½ marek polskich i za tę sumę miała
odpowiadać Rzesza Niemiecka. Dalszą emisję marek PKKP prowadziła na
rachunek Polski, pod nadzorem rządu. Do drugiej dekady stycznia 1919 PKKP
pod zarządem polskim wyemitowała około 280 milionów marek polskich w
banknotach typu okupacyjnego (patrz Generalne Gubernatorstwo
Warszawskie).
Pierwszym
polskim pieniądzem papierowym II Rzeczypospolitej był banknot o nominale
500 marek polskich emisji z 19 stycznia 1919 roku. Pod względem
graficznym banknot ten był wzorowany na emisjach Generalnego
Gubernatorstwa Warszawskiego, ale klauzula prawna brzmiała “Państwo
Polskie przyjmuje odpowiedzialność za wymianę niniejszego biletu na
przyszła polską walutę według stosunku, który dla marek polskich
uchwali Sejm Ustawodawczy.” Taką samą klauzulę zawierały później
wszystkie emisje markowe, do 1923 roku włącznie. Ponadto miejsce podpisów
Zarządu Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego zajęły autografy Dyrekcji
PKKP.
Następnymi
emisje miały miejsce 15 lutego 1919 (100 marek z Kościuszką) oraz 17
maja 1919 (1, 5, 20, i 1000 marek). Banknoty te różniły się wizualnie
od poprzednich, cała seria nie była zresztą jednolita graficznie. Nowa
seria, której wszystkie nominały utrzymano w jednolitej szacie, ukazała
się w grudniu 1919 z datą 23.08.1919. Na banknotach tych dominującym
elementem był portret Królowej Jadwigi (1, 20 i 500 mkp) lub Tadeusza Kościuszki
(5, 10, 100 i 1000 mkp). 7.02.1920 serię te uzupełniły nominały
½ mkp (Kościuszko) oraz 5000 mkp (oba portrety). Banknot 5000
marek polskich jest pod względem wymiarów największym banknotem polskim
wszechczasów: jego długość wynosi 225 mm, zaś szerokość 140 mm.
W pierwszych
latach po odzyskaniu niepodległości na terenie Polski wciąż pozostawały
w obiegu dawne waluty państw zaborczych. W dawnej dzielnicy pruskiej markę
niemiecką zastąpiono polską w proporcji 1:1, natomiast z zaborze
austriackim 100 koron wymieniano na 70 marek polskich. Marka polska stała
się jedynym prawnym środkiem płatniczym na całym obszarze
Rzeczypospolitej dopiero w styczniu 1920, jedynie na terenie Górnego Śląska
do 21.12.1922 wciąż obowiązywała waluta niemiecka. Ponieważ marka
polska i Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa miały charakter tymczasowy, wkrótce
po ustanowieniu państwa polskiego planowano wprowadzenie nowej waluty i
reaktywowanie Banku Polskiego. 5.02.1919 ukazał się dekret mówiący, iż
przyszła waluta polska będzie nosić nazwę LECH, a jego setna cześć
GROSZ. Jednak ustawa sejmowa z 28.02.1919 uchyliła wyżej wymieniony
dekret i ustanowiła, że jednostką monetarną w Polsce będzie ZŁOTY, a
jego setną częścią GROSZ. W pierwszym kwartale 1919 w drukarniach
zagranicznych zamówiono banknoty w docinkach 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100,
500, 1000 i 5000 złotych, z napisem BANK POLSKI. Banknoty te miały datę
ustawy sejmowej ustanawiającej złotówkę, a więc 28 lutego 1919.
Jednak zostały one wprowadzone do obiegu dopiero w 1924 roku, po reformie
walutowej (największe odcinki, 1000 i 5000 zł, nie weszły do obiegu).
Chaos
gospodarczy i postępująca inflacja nie sprzyjały wprowadzeniu do obiegu
nowej waluty, ilość marek polskich w obiegu zaczęła lawinowo rosnąć.
O ile na koniec 1918 w obiegu było 1023,8 mln mkp, to rok później już
5316,3 mln mkp, a na koniec roku 1920 aż 49.361,5 mln mkp.
31.01.1922
roku w obiegu było już 239.615,3 mln mkp i dotychczasowe nominały
przestały już wystarczać. W ciągu lat 1922 i 1923 ukazywały się
banknoty opiewające na coraz wyższe sumy: 10.000, 50.000, 100.000,
250.000 i 500.000 oraz 1, 5 i 10 milionów mkp. Banknot 10-milionowy z
20.11.1923 to rekordzista pod względem wysokości nominału w całej
historii pieniądza polskiego. W okresie od czerwca do grudnia 1923
inflacja przekształciła się w hiperinflację, ceny w tym czasie wzrosły
77-krotnie, a kurs dolara 62-krotnie.
W grudniu 1923
roku powołany został nowy rząd pod przewodnictwem ekonomisty Władysława
Grabskiego, który pełnił też funkcję Ministra Skarbu. Rząd ten
11.01.1924 ogłosił ustawę o naprawie Skarbu Państwa i reformie pieniężnej,
a 1 lutego zamknął kredyt Skarbu Państwa w PKKP. 14 kwietnia 1924 ukazało
się rozporządzenie wykonawcze Prezydenta RP o zmianie ustroju pieniężnego
(Dz. U. RP Nr 43 z 17.04.1924, poz. 351). Ustalono w nim stosunek wymiany
marki polskiej w wysokości 1.800.000 mkp za 1 złotego. W okresie przejściowym,
do 30.06.1924 w obiegu były obie waluty, a od 1 lipca 1924 roku marka
polska przestała być prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Wymiany
banknotów opiewających na marki polskie dokonywano jeszcze do 31 maja
1925. |