|
19 grudnia 1923 roku powołano nowy
rząd pod przewodnictwem ekonomisty Władysława Grabskiego, który pełnił
w nim też funkcję Ministra Skarbu. Rząd ten 11 stycznia 1924 ogłosił
ustawę o naprawie Skarbu Państwa i reformie pieniężnej, a 14
kwietnia 1924 ukazało się rozporządzenie wykonawcze Prezydenta RP o
zmianie ustroju pieniężnego (Dz. U. RP Nr 43 z 17.04.1924, poz. 351).
Do obiegu wszedł oficjalnie ZŁOTY dzielący się na STO GROSZY.
Dotychczasową walutę wymieniano w proporcji 1.800.000 mkp za 1 złotego,
co ściśle odpowiadało wartości franka złotego (szwajcarskiego),
obliczonego na podstawie kursu dolara USA (100 zł = 100 fr. = 19,30 $).
W okresie przejściowym, do 30.06.1924 w obiegu były obie waluty, a od
1 lipca 1924 roku marka polska przestała być prawnym środkiem płatniczym
w Polsce.
Od 28 kwietnia banknoty
złotowe stały się prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Do obiegu
wprowadzono bilety datowane na 28 lutego 1919 (data uchwały sejmowej
ustanawiającej złotego), wydrukowane już w 1919 roku i czekające w
sejfach. Na banknotach tych widniał portret Tadeusza Kościuszki,
jedynie na odcinku 5-złotowym przedstawiono księcia Józefa
Poniatowskiego. Bilety o nominałach 1, 2, 5, 10, 20 i 50 złotych
wydrukowano w oficjalnej wytwórni francuskiego banku centralnego Banque
de France, natomiast 100, 500, 1000 i 5000 złotych w renomowanej
drukarni brytyjskiej Waterlow & Sons Limited z siedzibą w Londynie.
Ponieważ ze względu na bardzo wysoką wartość nominały 1000 i 5000
okazały się zbędne, nie wprowadzono ich do obiegu. Banknotów
w odcinkach od 1 do 500 zł znalazło się w obiegu na sumę około 6
miliardów złotych.
Ponieważ zapasy
przygotowanych wcześniej monet okazały się zbyt małe, na mocy w/w
rozporządzenia Prezydenta RP Ministerstwo Skarbu wyemitowało tzw.
bilety zdawkowe. Banknoty o nominale 1 i 5 groszy wydrukowano na połówkach
biletów markowych – 1 grosz na 500.000 mkp, zaś 5 groszy na 10
milionach mkp. Na banknotach 10, 20 i 50 groszy oprócz reprodukcji
odpowiednich monet przedstawiono warszawskie pomniki. Groszowe bilety
zdawkowe były w obiegu tylko do 1 listopada 1924, a więc niespełna
dziewięć miesięcy, Skarb Państwa wymieniał je jeszcze do
31.01.1925.
Ministerstwo Skarbu
kilkakrotnie jeszcze ratowało obieg pieniężny przed deficytem monet.
W roku 1925 wprowadzono bilety zdawkowe o nominale 2 i 5 zł, w roku
1926 bilet państwowy 5 zł, zaś w 1939 bilet państwowy 1 zł.
Wszystkie te banknoty miały charakter tymczasowy i są dość rzadkie
na rynku kolekcjonerskim.
Pozostałe emisje
okresu międzywojennego były sygnowane przez Bank Polski. Już w 1924
roku wprowadzono do obiegu banknoty 5, 10 i 20 zł – o
identycznych wzorach, jak te z datą 28.02.1919, ale wyprodukowane w Państwowych
Zakładach Graficznych w Warszawie. Banknoty o nowych wzorach pojawiły
się w latach 1925 (50 zł) i 1926
(10 i 20 zł), potem emisję o wzorze 1925/26 powtórzono z datą
20.07.1929. Kolejne bilety Banku Polskiego o nowej, jeszcze innej szacie
graficznej pojawiały się w latach 1930 (5 zł), 1931 (20 zł), 1932 i
1934 (100 zł) oraz 1936 (2 zł i 20 zł).
Ostatnim znakiem płatniczym
okresu międzywojennego był wspomniany wyżej bilet państwowy
Ministerstwa Skarbu, datowany na 1.10.1938. W rzeczywistości wszedł on
do obiegu 26 sierpnia 1939, w okresie mobilizacji. Wówczas wypuszczono
też przygotowane wcześniej bilety
Banku Polskiego o nominale 2 zł datowane na 26.02.1936 oraz wycofane
wcześniej z obiegu banknoty 10-złotowe (z emisji 1926 i 1929).
Po wybuchu II Wojny Światowej
Bank Polski został ewakuowany, najpierw do Francji, potem do Wielkiej
Brytanii. Tam przygotowano nowe emisje banknotów do wprowadzenia w
obieg po wyzwoleniu. Niemieckie władze okupacyjne pozostawiły bilety
Banku Polskiego w obiegu do maja 1940 roku, potem zastąpiły je własnymi
emisjami (patrz II Wojna Światowa). |
